Cron Job چیست؛ زمان‌بندی خودکار کارها در لینوکس، هاست و داکر

Cron Job چیست؟ آموزش کرون جاب و زمان‌بندی خودکار کارها در لینوکس، هاست و داکر

ساعت ۹ صبح است و تازه متوجه می‌شوید بکاپ دیتابیس دیشب گرفته نشده، چون کسی که هر شب دستی اسکریپت را اجرا می‌کرد مرخصی بوده. یا پست زمان‌بندی‌شدهٔ وردپرس با برچسب «Missed schedule» مانده، چون آن ساعت هیچ بازدیدکننده‌ای به سایت سر نزده. کارهای تکراری سرور را نباید به حافظهٔ آدم‌ها سپرد. Cron Job ابزار استاندارد لینوکس برای همین کار است: یک خط متن که می‌گوید چه دستوری، در چه دقیقه و ساعتی، اجرا شود.

در این راهنما می‌بینید Cron Job چیست، پنج فیلد زمان در crontab چه معنایی دارند، چطور یک کرون جاب بنویسید که بی‌صدا خراب نشود و روی سرور مجازی، هاست ابری و کانتینر داکر چطور راهش بیندازید. مثال‌ها را می‌توانید مستقیم کپی کنید و فقط مسیرها را عوض کنید.

Cron Job چیست و cron چطور کار می‌کند؟

cron یک سرویس پس‌زمینه (daemon) در لینوکس است که از لحظهٔ روشن شدن سرور اجرا می‌شود. طبق مستندات رسمی crontab، این سرویس هر دقیقه یک بار جدول‌های زمان‌بندی را می‌خواند و هر خطی که زمانش با دقیقهٔ فعلی جور باشد اجرا می‌کند. به هر کدام از این خط‌ها یک Cron Job یا «کرون جاب» می‌گویند و به فایلی که این خط‌ها در آن نوشته می‌شوند crontab (کوتاه‌شدهٔ cron table).

هر کاربر لینوکس crontab مخصوص خودش را دارد و دستورهایش با دسترسی همان کاربر اجرا می‌شوند. کنار آن، چند فایل سیستمی هم هست که مدیر سرور از آن‌ها استفاده می‌کند:

محل تعریف چه کسی ویرایش می‌کند تفاوت در نوشتن کاربرد معمول
crontab -e هر کاربر برای خودش پنج فیلد زمان و بعد دستور اسکریپت‌های پروژه، بکاپ اپلیکیشن
/etc/crontab root بعد از فیلدهای زمان، نام کاربر اجراکننده می‌آید کارهای سطح سیستم
/etc/cron.d/ root یا بستهٔ نرم‌افزاری مثل /etc/crontab، با ستون کاربر جاب‌هایی که همراه یک نرم‌افزار نصب می‌شوند
/etc/cron.daily/ و هم‌خانواده‌ها root فقط اسکریپت اجرایی، بدون عبارت زمان چرخش لاگ، پاک‌سازی فایل‌های موقت

اگر هنوز با محیط ترمینال سرور راحت نیستید، اول سری به مقالهٔ دسترسی SSH در سرور مجازی بزنید. برای ساختن و ویرایش crontab باید از طریق SSH وارد سرور شوید.

ساختار دستور crontab؛ پنج فیلد زمان و یک دستور

هر خط crontab شش بخش دارد. پنج بخش اول زمان اجرا را مشخص می‌کنند و بقیهٔ خط، دستوری است که اجرا می‌شود:

# minute  hour  day-of-month  month  day-of-week  command
  30      2     *             *      1-5          /opt/backup.sh

این خط یعنی «ساعت ۲:۳۰ بامداد، از دوشنبه تا جمعه، فایل backup.sh را اجرا کن». محدودهٔ مجاز هر فیلد این است:

فیلد محدودهٔ مجاز نکته
دقیقه (minute) 0 تا 59 کوچک‌ترین واحد زمان‌بندی در cron
ساعت (hour) 0 تا 23 بر اساس منطقهٔ زمانی سرور
روز ماه (day of month) 1 تا 31 روز ۳۱ در ماه‌های ۳۰ روزه اصلاً اجرا نمی‌شود
ماه (month) 1 تا 12 نام انگلیسی سه‌حرفی مثل jan هم قبول است
روز هفته (day of week) 0 تا 7 هم 0 و هم 7 یکشنبه است؛ mon و fri هم قبول است

 

ساختار عبارت Cron Job با پنج فیلد دقیقه، ساعت، روز ماه، ماه و روز هفته

 

کاراکترهای ویژه در عبارت کرون

با چهار کاراکتر می‌شود تقریباً هر زمان‌بندی را نوشت:

  • * یعنی همهٔ مقادیر. ستاره در فیلد ساعت یعنی هر ساعت.
  • , فهرست می‌سازد. 0,30 در فیلد دقیقه یعنی دقیقهٔ صفر و سی.
  • - بازه می‌سازد و دو سرش را هم شامل می‌شود. 9-17 یعنی ساعت ۹ تا ۱۷.
  • / گام تعیین می‌کند. */15 در فیلد دقیقه یعنی هر ۱۵ دقیقه.

یک رفتار غیرمنتظره را از همین حالا بدانید: اگر هم روز ماه و هم روز هفته را محدود کنید، cron آن‌ها را با «یا» ترکیب می‌کند. مثال خود مستندات crontab این است که 30 4 1,15 * 5 ساعت ۴:۳۰ روزهای اول و پانزدهم هر ماه اجرا می‌شود و علاوه بر آن، هر جمعه. اگر قصدتان «جمعه‌هایی که روز اول ماه هستند» بوده، باید شرط را داخل خود اسکریپت بررسی کنید.

مثال‌های پرکاربرد Cron Job

بیشتر زمان‌بندی‌هایی که در عمل لازم می‌شوند یکی از این‌ها هستند. اگر عبارتی نوشتید و مطمئن نبودید، آن را در crontab.guru وارد کنید تا معنی‌اش را به انگلیسی ساده نشان دهد.

عبارت زمان اجرا مثال کاربرد
* * * * * هر دقیقه اجرای scheduler لاراول
*/5 * * * * هر ۵ دقیقه بررسی صف ایمیل یا وضعیت یک API
0 * * * * سر هر ساعت به‌روزرسانی نرخ ارز یا موجودی انبار
30 3 * * * هر روز ۳:۳۰ بامداد بکاپ دیتابیس
0 9 * * 6 شنبه‌ها ساعت ۹ صبح ارسال گزارش هفتگی فروش
0 0 1 * * نیمه‌شب روز اول هر ماه میلادی بایگانی لاگ‌های ماه قبل
0 8-18/2 * * 1-5 دوشنبه تا جمعه، هر دو ساعت از ۸ تا ۱۸ همگام‌سازی با سیستم حسابداری

به ردیف شنبه دقت کنید. در cron هفته از یکشنبه (0) شروع می‌شود، پس شنبه عدد 6 است و جمعه عدد 5. برای کسب‌وکاری که جمعه تعطیل است، روزهای کاری شنبه تا چهارشنبه می‌شود 6,0-3.

رشته‌های میان‌بر مثل @daily و @reboot

نسخه‌های رایج cron در لینوکس چند میان‌بر هم می‌شناسند: @hourly معادل 0 * * * *، @daily معادل 0 0 * * *، @weekly معادل 0 0 * * 0 و @monthly معادل 0 0 1 * *. میان‌بر @reboot هم دستور را یک بار بعد از راه‌اندازی دوبارهٔ سیستم اجرا می‌کند. برای سرویسی که باید همیشه روشن بماند، @reboot انتخاب ضعیفی است؛ اگر برنامه وسط کار کرش کند، کسی دوباره روشنش نمی‌کند. این کار را به systemd یا Supervisor بسپارید.

کار با crontab در لینوکس؛ ساختن، دیدن و پاک کردن

سه دستور اصلی کار با crontab کاربر جاری این‌هاست:

crontab -e          # edit your crontab (opens the default editor)
crontab -l          # list current jobs
crontab -l > ~/crontab.backup   # save a copy before big changes
sudo crontab -u deploy -l       # list jobs of another user (root only)

یک هشدار جدی: دستور crontab -r کل crontab را بدون پرسیدن پاک می‌کند و حرف r روی کیبورد کنار e است. قبل از هر تغییر بزرگ با crontab -l یک نسخه بگیرید تا اگر اشتباهی تایپ شد، با crontab ~/crontab.backup برگردانیدش.

بعد از ذخیرهٔ فایل لازم نیست سرویس cron را ری‌استارت کنید. cron تغییر crontab را خودش تشخیص می‌دهد و جاب جدید از دقیقه‌های بعد فعال می‌شود.

چرا Cron Job اجرا نمی‌شود؟ شش اشتباه رایج

کرون جابی که در ترمینال درست کار می‌کند ولی در زمان‌بندی اجرا نمی‌شود، تقریباً همیشه به یکی از این دلیل‌ها گیر کرده است.

۱. محیط اجرای cron با ترمینال شما فرق دارد

وقتی وارد سرور می‌شوید، shell شما فایل‌هایی مثل .bashrc را می‌خواند و PATH کاملی می‌سازد. cron این کار را نمی‌کند. طبق مستندات، دستورها با /bin/sh اجرا می‌شوند و فقط چند متغیر مثل HOME و LOGNAME و SHELL تنظیم شده‌اند. نتیجه این است که دستوری مثل node یا php که در ترمینال پیدا می‌شود، در cron با خطای «command not found» متوقف می‌شود. دو راه دارید: مسیر کامل برنامه را بنویسید (با which php پیدایش کنید) یا PATH را بالای crontab تعریف کنید.

۲. مسیر نسبی

cron اسکریپت را از پوشهٔ خانهٔ کاربر اجرا می‌کند، نه از پوشهٔ پروژه. اگر اسکریپت فایلی را با مسیر نسبی می‌خواند، یا اول با cd به پوشهٔ پروژه بروید یا همه‌جا مسیر مطلق بنویسید.

۳. کاراکتر % در دستور

این یکی خیلی‌ها را غافلگیر می‌کند. cron علامت درصد را به خط جدید تبدیل می‌کند و هرچه بعد از اولین % بیاید را به‌عنوان ورودی به دستور می‌دهد. پس دستوری مثل date +%F داخل crontab نصفه اجرا می‌شود. باید % را با بک‌اسلش بنویسید: date +\%F.

۴. منطقهٔ زمانی سرور

سرورهای تازه و ایمیج‌های داکر معمولاً به‌صورت پیش‌فرض روی UTC هستند، یعنی سه ساعت و نیم عقب‌تر از ساعت تهران. جابی که برای ۲ بامداد نوشته‌اید، در این حالت ۵:۳۰ صبح به وقت تهران اجرا می‌شود. با دستور timedatectl منطقهٔ زمانی را ببینید. در cronie (نسخهٔ رایج در توزیع‌های خانوادهٔ Red Hat) متغیر CRON_TZ هم برای تعیین منطقهٔ زمانی همان جدول وجود دارد، ولی همه‌جا پشتیبانی نمی‌شود؛ مطمئن‌ترین راه تنظیم ساعت خود سرور است.

۵. اسکریپت قابل اجرا نیست

اگر مستقیم مسیر یک فایل .sh را نوشته‌اید، فایل باید دسترسی اجرا داشته باشد (chmod +x) و خط اولش shebang مثل #!/bin/bash باشد. فایلی که در ویندوز ویرایش شده و پایان خط CRLF دارد هم معمولاً با خطای عجیب «bad interpreter» متوقف می‌شود.

۶. خروجی دستور جایی ثبت نمی‌شود

cron خروجی جاب را برای صاحب crontab ایمیل می‌کند، و روی بیشتر سرورها سرویس ایمیل محلی نصب نیست. یعنی خطا رخ می‌دهد و هیچ ردی نمی‌ماند. راه‌حلش در بخش بعد آمده است.

لاگ‌گیری و جلوگیری از اجرای هم‌زمان

یک کرون جاب قابل‌اعتماد دو چیز دارد: خروجی‌اش در فایلی ثبت می‌شود و اگر اجرای قبلی هنوز تمام نشده باشد، اجرای جدید شروع نمی‌شود. این نمونه هر دو را با هم دارد:

SHELL=/bin/bash
PATH=/usr/local/sbin:/usr/local/bin:/usr/sbin:/usr/bin:/sbin:/bin
MAILTO=""

# Sync orders every 10 minutes; skip if the previous run is still active
*/10 * * * * /usr/bin/flock -n /tmp/sync-orders.lock /opt/app/sync-orders.sh >> /var/log/sync-orders.log 2>&1

بخش >> file 2>&1 هم خروجی عادی و هم خطاها را به انتهای فایل لاگ اضافه می‌کند. MAILTO="" ارسال ایمیل را خاموش می‌کند، چون حالا لاگ داریم. دستور flock -n روی یک فایل قفل می‌گذارد و اگر قفل دست اجرای قبلی باشد، بی‌سروصدا خارج می‌شود. بدون این قفل، اسکریپتی که معمولاً دو دقیقه طول می‌کشد ولی یک شب به خاطر کندی API پانزده دقیقه طول کشیده، با اجرای بعدی هم‌پوشانی پیدا می‌کند و ممکن است سفارش‌ها دو بار ثبت شوند.

 

مراحل اجرای امن Cron Job با flock و ثبت لاگ

 

برای این‌که بفهمید cron اصلاً جاب را صدا زده یا نه، لاگ خود سرویس را ببینید. در اوبونتو و دبیان:

grep CRON /var/log/syslog | tail -n 20
journalctl -u cron --since "1 hour ago"

اگر در این لاگ خط اجرای جاب را می‌بینید ولی کار انجام نشده، مشکل داخل اسکریپت است و باید سراغ فایل لاگ خودتان بروید. اگر خطی نمی‌بینید، عبارت زمان یا خود crontab ایراد دارد.

نمونهٔ واقعی: بکاپ روزانهٔ دیتابیس با نگهداری هفت نسخه

این اسکریپت از دیتابیس PostgreSQL خروجی فشرده می‌گیرد و فایل‌های قدیمی‌تر از هفت روز را پاک می‌کند:

#!/bin/bash
set -euo pipefail
BACKUP_DIR=/var/backups/postgres
STAMP=$(date +%F)
mkdir -p "$BACKUP_DIR"
/usr/bin/pg_dump -Fc -d shopdb -f "$BACKUP_DIR/shopdb-$STAMP.dump"
find "$BACKUP_DIR" -name "shopdb-*.dump" -mtime +7 -delete
15 3 * * * /usr/bin/flock -n /tmp/pg-backup.lock /opt/scripts/pg-backup.sh >> /var/log/pg-backup.log 2>&1

درصد داخل خود اسکریپت مشکلی ندارد؛ محدودیت % فقط برای متن داخل crontab است. یک نکتهٔ مهم‌تر: بکاپی که روی همان سرور بماند، با از دست رفتن دیسک سرور همراه خودش از بین می‌رود. یک خط دیگر به اسکریپت اضافه کنید که فایل را به فضای ذخیره‌سازی جدا بفرستد. در مقالهٔ همه چیز دربارهٔ بکاپ اطلاعات قاعدهٔ نگهداری نسخه‌ها را مفصل‌تر توضیح داده‌ایم.

Cron Job در وردپرس، لاراول و جنگو

فریم‌ورک‌ها معمولاً زمان‌بندی داخلی دارند، ولی تقریباً همه برای اجرای منظم به یک کرون جاب در سطح سیستم تکیه می‌کنند.

وردپرس و WP-Cron

وردپرس سیستمی به نام WP-Cron دارد که برخلاف اسمش، هر دقیقه بیدار نمی‌شود. مستندات توسعه‌دهندگان وردپرس توضیح می‌دهد که WP-Cron با هر بار بارگذاری صفحه بررسی می‌شود. سایت کم‌بازدید ممکن است ساعت‌ها هیچ درخواستی نگیرد و انتشار پست زمان‌بندی‌شده عقب بیفتد؛ سایت پربازدید هم برای هر بازدید یک بررسی اضافه انجام می‌دهد. راه‌حل پیشنهادی خود وردپرس این است که WP-Cron را در wp-config.php غیرفعال کنید و یک کرون جاب واقعی بسازید:

// wp-config.php
define( 'DISABLE_WP_CRON', true );

# crontab: trigger WordPress scheduled events every 5 minutes
*/5 * * * * /usr/bin/curl -s https://example.com/wp-cron.php?doing_wp_cron > /dev/null 2>&1

لاراول و جنگو

در لاراول همهٔ زمان‌بندی‌ها داخل کد تعریف می‌شوند و فقط یک کرون جاب لازم است که هر دقیقه دستور php artisan schedule:run را اجرا کند. جزئیات این کار را در آموزش دیپلوی لاراول قدم‌به‌قدم آورده‌ایم. در جنگو معمولاً یک management command می‌نویسید و آن را با cron صدا می‌زنید، یا برای کارهای سنگین‌تر سراغ Celery beat می‌روید.

راه‌اندازی Cron Job در هاست ابری و داکر چابکان

روی سرور مجازی کامل، crontab همان‌طور که بالا دیدید کار می‌کند. در سرویس‌های مدیریت‌شده که به ترمینال سطح سیستم دسترسی ندارید، روش فرق دارد. در هاست ابری چابکان کافی است فایلی به نام cron-jobs در ریشهٔ پروژه بسازید و خط‌های کرون را داخلش بنویسید. طبق مستندات Cron Job چابکان، ریشه در بیشتر سرویس‌ها پوشهٔ /app است و در سرویس‌های PHP و لاراول پوشهٔ /var/www/html:

# /var/www/html/cron-jobs  (PHP / Laravel service)
* * * * * cd /var/www/html && /usr/bin/php artisan schedule:run >> /var/log/laravel-scheduler.log 2>&1

# /app/cron-jobs  (Django service)
0 2 * * * cd /app && /usr/bin/python3 manage.py cleanup_sessions >> /var/log/django-cron.log 2>&1

سه نکته را رعایت کنید. محتوای این فایل هنگام بالا آمدن سرویس خوانده می‌شود، پس بعد از هر تغییر باید سرویس را ری‌استارت کنید. خط آخر فایل باید یک خط خالی داشته باشد و پایان خط‌ها LF باشد، نه CRLF ویندوزی. نتیجهٔ اجرای جاب‌ها هم در بخش لاگ‌های سرویس در پنل دیده می‌شود.

Cron در سرویس داکر

در هاست داکر چابکان خودتان cron را در Dockerfile نصب و فعال می‌کنید، چون ایمیج‌های پایه معمولاً آن را ندارند. الگوی کلی این است:

FROM python:3.12-slim
WORKDIR /app
COPY . .
RUN apt-get update && apt-get install -y --no-install-recommends cron tzdata \
    && rm -rf /var/lib/apt/lists/*
ENV TZ=Asia/Tehran
RUN ln -snf /usr/share/zoneinfo/$TZ /etc/localtime && echo $TZ > /etc/timezone
COPY cron-jobs /cron-jobs
RUN crontab /cron-jobs
COPY entrypoint.sh /entrypoint.sh
RUN chmod +x /entrypoint.sh
ENTRYPOINT ["/entrypoint.sh"]
#!/bin/bash
# entrypoint.sh: start cron in the background, then the main app
cron
exec python app.py

کلمهٔ exec در خط آخر باعث می‌شود برنامهٔ اصلی پروسهٔ اصلی کانتینر شود و سیگنال توقف را درست دریافت کند. متغیر TZ هم مشکل منطقهٔ زمانی را از همان ابتدا حل می‌کند. اگر با ساختار کانتینرها تازه آشنا شده‌اید، مقالهٔ Docker Compose چیست مفاهیم ایمیج و کانتینر را با مثال توضیح داده است.

Cron، systemd timer یا n8n؟ کدام برای زمان‌بندی مناسب‌تر است

cron تنها راه زمان‌بندی نیست. بسته به این‌که کار چقدر حساس است و چه کسی قرار است نگهداری‌اش کند، گزینه‌های دیگری هم دارید:

ابزار کجا اجرا می‌شود اگر سرور در زمان اجرا خاموش باشد لاگ و پایش مناسب برای
cron هر لینوکسی، از جمله کانتینر آن نوبت از دست می‌رود باید خودتان خروجی را به فایل بفرستید اسکریپت‌های ساده و بکاپ
systemd timer توزیع‌های لینوکسی دارای systemd با Persistent=true بعد از روشن شدن اجرا می‌شود یکپارچه با journalctl کارهای سیستمی روی VPS
WP-Cron داخل وردپرس با اولین بازدید بعدی اجرا می‌شود نیاز به افزونه برای دیدن صف کارهای داخلی وردپرس
n8n (Schedule Trigger) سرویس n8n بستگی به روشن بودن سرویس n8n دارد تاریخچهٔ اجرای هر ورک‌فلو در پنل اتصال سرویس‌ها و API‌ها بدون کدنویسی

رفتار Persistent در مستندات systemd.timer آمده است: systemd زمان آخرین اجرا را روی دیسک نگه می‌دارد و اگر در مدت خاموشی نوبتی جا مانده باشد، بلافاصله اجرا می‌کند. برای بکاپ شبانهٔ سروری که گاهی برای نگهداری خاموش می‌شود، این تفاوت مهمی است.

اگر کار زمان‌بندی‌شده بیشتر جابه‌جا کردن داده بین سرویس‌هاست، مثلاً «هر صبح سفارش‌های دیروز را از API فروشگاه بگیر و در گوگل‌شیت بنویس»، نوشتن اسکریپت و کرون جاب لازم نیست. Schedule Trigger در n8n همین کار را با چند کلیک انجام می‌دهد و عبارت کرون سفارشی هم قبول می‌کند. برای آشنایی بیشتر، n8n چیست را بخوانید.

کرون جاب را کجا اجرا کنید؟

جای اجرای کرون جاب به بقیهٔ پروژه بستگی دارد. اگر اپلیکیشن شما روی هاست ابری چابکان است، همان فایل cron-jobs کنار کد کافی است و لازم نیست سرور جداگانه‌ای برای زمان‌بندی نگه دارید. اگر به crontab کامل سیستم، systemd timer یا نصب ابزارهای دلخواه نیاز دارید، سرور ابری چابکان دسترسی root می‌دهد. برای مدیریت سرورهایی که از قبل دارید، دستیار مدیریت سرور را ببینید. و اگر ترجیح می‌دهید زمان‌بندی‌ها را بدون کدنویسی بسازید، سرویس n8n آماده را از بخش برنامه‌های آماده نصب کنید. جزئیات منابع و تعرفهٔ هر سرویس در جدول پلن‌های همان صفحه آمده است.

سوالات متداول درباره Cron Job

کمترین فاصلهٔ اجرای Cron Job چقدر است؟

یک دقیقه. cron واحد ثانیه ندارد. اگر کاری باید هر چند ثانیه انجام شود، یک پروسهٔ دائمی با حلقه و تأخیر بنویسید و آن را با Supervisor یا systemd روشن نگه دارید، یا از systemd timer استفاده کنید که دقت زیر دقیقه را هم پشتیبانی می‌کند.

اگر سرور در زمان اجرای جاب خاموش باشد چه می‌شود؟

cron آن نوبت را اجرا نمی‌کند و جبرانش هم نمی‌کند. برای کارهایی که نباید جا بمانند، systemd timer با Persistent=true یا ابزار anacron مناسب‌تر است.

فرق crontab -e با فایل /etc/crontab چیست؟

crontab -e جدول شخصی کاربر جاری را باز می‌کند و ستون نام کاربر ندارد. در /etc/crontab و فایل‌های /etc/cron.d بعد از پنج فیلد زمان، باید نام کاربری که دستور را اجرا می‌کند بنویسید. اگر این ستون را جا بیندازید، cron اولین کلمهٔ دستور را نام کاربر فرض می‌کند و جاب اجرا نمی‌شود.

چطور یک Cron Job را موقتاً غیرفعال کنم؟

اول خط یک علامت # بگذارید. خط به توضیح تبدیل می‌شود و هر وقت خواستید با برداشتن علامت دوباره فعال می‌شود. در هاست ابری چابکان بعد از این تغییر سرویس را ری‌استارت کنید.

آیا Cron Job روی هاست اشتراکی هم کار می‌کند؟

بیشتر هاست‌های اشتراکی با cPanel یا DirectAdmin بخشی به نام Cron Jobs در پنل دارند که همان عبارت پنج‌فیلدی را می‌گیرد. محدودیت‌هایی مثل کمترین بازهٔ مجاز را هر هاستینگ جدا تعیین می‌کند، پس قبل از تعریف جاب‌های پرتکرار از پشتیبانی بپرسید.

دیدگاه خود را بنویسید:

آدرس ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد.

فوتر سایت