اگر برای بکاپ‌گیری از سرور، سایت یا اپلیکیشن خود دنبال یک ابزار متن‌باز و خودمیزبان هستید، Pluton یکی از گزینه‌هایی است که می‌تواند مدیریت فرایند بکاپ را ساده‌تر کند. Pluton ابزاری برای گرفتن و مدیریت خودکار بکاپ از سرور است که از Restic (ابزار بکاپ‌گیری) و Rclone (ابزار اتصال و انتقال فایل بین فضاهای ذخیره‌سازی) استفاده می‌کند.
در این مطلب بررسی می‌کنیم که Pluton دقیقاً چیست، چگونه کار می‌کند، چه تفاوتی با ابزارهایی مثل Restic و Duplicati دارد و چه زمانی استفاده از آن انتخاب مناسبی است.
- نکته: منظور از Pluton در این مقاله پروژه متن‌باز plutonhq/pluton است؛ این ابزار ارتباطی با Microsoft Pluton و توکن ارز دیجیتال PLU ندارد.
Pluton چیست؟
Pluton یک پلتفرم متن‌باز و خودمیزبان برای مدیریت و خودکارسازی بکاپ است که می‌تواند فرایند تهیه نسخه پشتیبان را به‌صورت دوره‌ای مدیریت کند. این ابزار خودش یک موتور بکاپ مستقل نیست، بلکه دو ابزار شناخته‌شده را برای این کار در کنار هم قرار می‌دهد:
- Restic: برای ایجاد و مدیریت بکاپ‌های افزایشی، Snapshotها، رمزنگاری و Repository
- Rclone: برای اتصال به انواع ذخیره‌سازها و انتقال بکاپ به مقصدهای مختلف
Pluton از این دو ابزار استفاده کرده و یک لایه مدیریتی با رابط وب ساخته است تا کاربران بتوانند ساخت Backup Plan، زمان‌بندی بکاپ، تعیین مقصد، سیاست نگهداری و بازیابی اطلاعات را از یک محیط ساده‌تر مدیریت کنند و برای انجام کارهای معمول، نیازی به اجرای مداوم دستورات خط فرمان نداشته باشند.
به عبارت دیگر Pluton استفاده از Restic و Rclone را برای مدیریت بکاپ راحت‌تر می‌کند. بنابراین اگرچه عملیات اصلی بکاپ توسط Restic انجام می‌شود و Rclone ارتباط با مقصدهای مختلف را مدیریت می‌کند، کاربر می‌تواند بسیاری از این فرایندها را از طریق رابط وب Pluton کنترل کند.
Pluton چگونه کار می‌کند؟
فرایند بکاپ در Pluton از چند بخش تشکیل می‌شود. ابتدا مشخص می‌کنید چه داده‌ای باید ذخیره شود و بکاپ در کجا قرار بگیرد. سپس یک برنامه زمانی و سیاست نگهداری برای آن تعریف می‌کنید.
در زمان تعیین‌شده، Pluton فرایند بکاپ را اجرا می‌کند و Restic داده‌ها را در قالب Snapshot ذخیره می‌کند. اگر مقصد شما یک فضای ابری یا سرویس ذخیره‌سازی خارجی باشد، Rclone ارتباط با آن مقصد را مدیریت می‌کند.
برای مثال، فرض کنید روی یک سرور، فایل‌های یک وب‌سایت و چند فایل پیکربندی مهم قرار دارد. می‌توانید در Pluton یک برنامه بکاپ بسازید که هر شب از این اطلاعات نسخه پشتیبان تهیه کند و نسخه‌ها را برای مدت مشخصی در یک فضای S3-compatible نگه دارد.
در این حالت لازم نیست هر بار به‌صورت دستی دستورهای Restic و Rclone را اجرا کنید.
Backup Plan در Pluton چیست؟
هسته مدیریت بکاپ در Pluton را می‌توان Backup Plan دانست. در این برنامه مشخص می‌کنید:
- چه داده‌ای بکاپ گرفته شود؛
- بکاپ در چه مقصدی ذخیره شود؛
- بکاپ با چه فاصله‌ای اجرا شود؛
- نسخه‌های قدیمی تا چه مدت نگهداری شوند؛
- و در صورت نیاز چگونه بازیابی شوند.
برای نمونه، یک برنامه می‌تواند شامل بکاپ روزانه از /var/www، ذخیره آن در فضای S3 و نگهداری نسخه‌ها برای ۳۰ روز باشد.
مهم‌ترین قابلیت‌های Pluton
Pluton قابلیت‌های مختلفی برای مدیریت بکاپ ارائه می‌دهد که در این قسمت به مهم‌ترین‌هایشان اشاره کرده‌ایم:
1. بکاپ‌گیری افزایشی با Restic
Restic به‌جای ایجاد یک کپی کامل و مستقل در هر نوبت، از ساختار Snapshot و بکاپ افزایشی استفاده می‌کند. بنابراین داده‌هایی که نسبت به نسخه‌های قبلی تغییری نکرده‌اند، دوباره به همان شکل ذخیره نمی‌شوند.
2. رمزنگاری بکاپ‌ها
Restic داده‌های بکاپ را رمزنگاری می‌کند. این ویژگی به‌خصوص زمانی اهمیت دارد که نسخه پشتیبان را روی یک فضای ابری یا سروری خارج از زیرساخت اصلی نگهداری می‌کنید.
3. اتصال به مقصدهای مختلف
با استفاده از Rclone می‌توان Pluton را به طیف متنوعی از مقصدهای ذخیره‌سازی متصل کرد؛ از فضای محلی و سرور دیگر گرفته تا سرویس‌های ابری و ذخیره‌سازهای سازگار با S3.
4. زمان‌بندی خودکار
یکی از مزیت‌های اصلی Pluton این است که لازم نیست اجرای بکاپ را هر بار به‌صورت دستی انجام دهید. برای هر Backup Plan می‌توان برنامه زمانی تعیین کرد تا بکاپ‌ها به شکل منظم اجرا شوند.
5. سیاست نگهداری نسخه‌ها
همه نسخه‌های بکاپ قرار نیست برای همیشه نگهداری شوند. با تعیین Retention Policy می‌توانید مشخص کنید نسخه‌های قدیمی چه زمانی حذف شوند.
6. بازیابی اطلاعات
بکاپ زمانی ارزشمند است که در زمان خرابی بتوان اطلاعات را از آن برگرداند. Pluton امکان مدیریت فرایند Restore را فراهم می‌کند تا بتوانید از نسخه‌های ذخیره‌شده برای بازیابی داده‌ها استفاده کنید.
Pluton برای بکاپ چه چیزهایی مناسب است؟
از Pluton در موقعیت‌های مختلفی می‌توان استفاده کرد. برای مثال:
- بکاپ فایل‌های سایت و اپلیکیشن
فایل‌های پروژه، فایل‌های آپلودشده، تنظیمات و سایر داده‌های مهم اپلیکیشن را می‌توان در یک Backup Plan قرار داد.
- بکاپ سرور و زیرساخت
اگر روی یک سرور لینوکسی فایل‌های پیکربندی یا داده‌های مهمی دارید، Pluton می‌تواند برای ایجاد نسخه‌های دوره‌ای از آن‌ها استفاده شود.
- بکاپ Docker Volume
در پروژه‌های Docker نیز می‌توان Volumeهای مهم را در فرایند بکاپ قرار داد. برای این کار باید مسیر یا Volume موردنظر به شکلی در دسترس کانتینر Pluton قرار بگیرد.
- بکاپ دیتابیس
برای دیتابیس‌ها باید کمی محتاط‌تر عمل کرد. بهتر است به‌جای اینکه فایل‌های دیتابیس فعال را مانند یک فایل عادی کپی کنید، از روش‌های مناسب Dump گرفتن از دیتابیس استفاده شود.
آیا Pluton برای بکاپ VPS مناسب است؟
بله، Pluton برای مدیریت بکاپ روی سرور مجازی گزینه مناسبی است؛ به‌خصوص زمانی که می‌خواهید بکاپ‌گیری به‌صورت خودکار انجام شود و نسخه‌ها در مقصدی جداگانه نگهداری شوند.
اما دقت کنید که بهتر است بکاپ را فقط روی همان VPS نگه ندارید. اگر سرور اصلی دچار خرابی شود، دیسک آن از بین برود یا اطلاعات به هر دلیل حذف شود، نسخه بکاپ روی همان سرور نیز ممکن است از دست برود.
قانون 3-2-1 در بکاپ‌گیری با Pluton
برای کاهش ریسک از دست رفتن اطلاعات، می‌توان از قانون 3-2-1 استفاده کرد:
- ۳ نسخه از داده‌ها داشته باشید؛
- روی ۲ نوع یا مقصد متفاوت نگهداری کنید؛
- حداقل ۱ نسخه خارج از زیرساخت اصلی باشد.
برای مثال، می‌توان یک نسخه را روی فضای ذخیره‌سازی محلی و نسخه دیگر را روی یک فضای S3 خارج از سرور نگهداری کرد.
Pluton یا Restic؛ کدام بهتر است؟
مقایسه Pluton و Restic کمی متفاوت است، چون Pluton از Restic به‌عنوان موتور بکاپ استفاده می‌کند. بنابراین در عمل قرار نیست همیشه یکی را جایگزین دیگری کنید. انتخاب بین این دو بیشتر به نحوه‌ای که می‌خواهید بکاپ‌ها را مدیریت کنید بستگی دارد.
اگر با خط فرمان راحت‌تر هستید و ترجیح می‌دهید تنظیمات بکاپ، زمان‌بندی و اجرای دستورات را خودتان با CLI و ابزارهای جانبی مدیریت کنید، Restic به‌تنهایی می‌تواند نیاز شما را برطرف کند. اما اگر می‌خواهید همین قابلیت‌ها را از طریق یک رابط وب و به شکل متمرکزتر مدیریت کنید، Pluton گزینه ساده‌تری است.
|
ویژگی |
Pluton |
Restic |
|
رابط وب |
دارد |
ندارد |
|
بکاپ افزایشی |
با Restic |
دارد |
|
رمزنگاری |
با Restic |
دارد |
|
زمان‌بندی و مدیریت مرکزی |
دارد |
نیازمند تنظیمات جانبی |
|
مدیریت با CLI |
کمتر ضروری است |
روش اصلی |
|
مناسب برای |
مدیریت ساده‌تر بکاپ |
کاربران فنی و CLI |
Pluton یا Duplicati؟
Duplicati نیز یک ابزار بکاپ با رابط وب است، اما تفاوت آن با Pluton در معماری است. Pluton از Restic و Rclone در معماری خود استفاده می‌کند و یک لایه مدیریتی برای آن‌ها ارائه می‌دهد، در حالی که Duplicati موتور بکاپ خودش را دارد.
در جدول زیر این دو را با هم مقایسه کرده‌ایم.
|
ویژگی |
Pluton |
Duplicati |
|
رابط وب |
دارد |
دارد |
|
متن‌باز |
بله |
بله |
|
موتور اصلی بکاپ |
Restic |
موتور اختصاصی Duplicati |
|
استفاده از Rclone |
بله |
خیر، معماری متفاوت |
|
مناسب برای |
کاربران Restic و زیرساخت‌های مدرن |
مدیریت عمومی بکاپ با رابط وب |
بنابراین انتخاب بین این دو بیشتر به معماری موردنظر شما و ابزارهایی که ترجیح می‌دهید در زیرساخت خود استفاده کنید بستگی دارد.
Pluton یا BorgBackup؟
BorgBackup نیز ابزاری برای بکاپ‌گیری است که برای ایجاد نسخه‌های پشتیبان و مدیریت آن‌ها استفاده می‌شود. تفاوت آن با Pluton این است که استفاده از BorgBackup بیشتر به خط فرمان وابسته است، در حالی که Pluton یک رابط وب برای مدیریت بکاپ‌های مبتنی بر Restic ارائه می‌دهد. اگر کنترل مستقیم از طریق CLI برایتان اولویت دارد، BorgBackup می‌تواند گزینه مناسب‌تری باشد.
Pluton رایگان است؟
Pluton یک پروژه رایگان و متن‌باز است که نسخه Open Source آن برای استفاده و خودمیزبانی در دسترس قرار دارد. در کنار این نسخه، Pluton نسخه Pro نیز دارد که قابلیت‌های بیشتری را ارائه می‌کند.
بنابراین اگر فقط به قابلیت‌های پایه برای بکاپ‌گیری و مدیریت آن نیاز دارید، نسخه متن‌باز می‌تواند گزینه مناسبی باشد. اگر به قابلیت‌های نسخه Pro نیاز دارید، بهتر است پیش از انتخاب آن بررسی کنید که امکانات اضافه واقعاً برای پروژه شما ضروری هستند یا خیر.
نصب Pluton چگونه انجام می‌شود؟
Pluton را می‌توان با Docker اجرا کرد و به همین دلیل برای محیط‌هایی که از کانتینر استفاده می‌کنند، راه‌اندازی آن ساده است.
یک روش معمول، استفاده از Docker Compose و Image مربوط به Pluton است. برای اجرای پایدار ابزار باید محل ذخیره داده‌های داخلی آن نیز به‌صورت Persistent در نظر گرفته شود.
به‌صورت کلی، روند راه‌اندازی شامل این مراحل است:
- آماده‌سازی سرور یا محیط Docker
- دریافت Image مربوط به Pluton
- تعریف تنظیمات موردنیاز در Docker Compose
- اختصاص Storage پایدار برای داده‌های Pluton
- اجرای کانتینر
- ورود به رابط وب
- تعریف مقصد ذخیره‌سازی
- ساخت اولین Backup Plan
- اجرای یک بکاپ آزمایشی
- تست Restore
Pluton را می‌توانید روی یک سرور سبک و همیشه‌روشن اجرا کنید؛ بنابراین برای اجرای آن لزوماً به یک سرور قدرتمند و اختصاصی نیاز ندارید.
نکات امنیتی مهم هنگام استفاده از Pluton
راه‌اندازی خودکار بکاپ بدون توجه به امنیت می‌تواند بخشی از مشکل را حل کند، اما کل مسئله را نه. برای استفاده امن‌تر از Pluton این موارد را جدی بگیرید:
- رابط مدیریت را با HTTPS در دسترس قرار دهید.
- برای حساب مدیریتی رمز عبور قوی انتخاب کنید.
- کلید رمزنگاری بکاپ را در کنار خود بکاپ نگه ندارید.
- دسترسی Pluton به مقصدهای ذخیره‌سازی را تا حد امکان محدود کنید.
- بکاپ را فقط روی همان سرور اصلی نگه ندارید.
- اجرای موفق Jobها را به‌صورت دوره‌ای بررسی کنید.
- در فواصل مشخص Restore را آزمایش کنید.
- از تنظیمات و Backup Planهای خود Pluton نیز نسخه پشتیبان داشته باشید.
در صورت نیاز، دسترسی به پنل را با فایروال یا Reverse Proxy مانند Nginx، Traefik یا Caddy محدود کنید.
چه کسانی باید از Pluton استفاده کنند؟
Pluton انتخاب مناسبی است اگر:
- چند پروژه یا سرور دارید و می‌خواهید بکاپ‌ها را متمرکز مدیریت کنید.
- با Docker کار می‌کنید.
- استفاده از Restic برایتان جذاب است اما مدیریت کامل آن با CLI را نمی‌خواهید.
- به بکاپ خودکار و زمان‌بندی‌شده نیاز دارید.
- می‌خواهید بکاپ را روی S3 یا سایر ذخیره‌سازهای خارجی نگهداری کنید.
- برایتان رمزنگاری و نگهداری نسخه‌های مختلف اهمیت دارد.
- می‌خواهید یک ابزار متن‌باز و خودمیزبان داشته باشید.
اما اگر فقط یک سرور ساده دارید و با Restic، Cron و خط فرمان راحت هستید، Pluton ضرورت زیادی برایتان ایجاد نمی‌کند.
Pluton را کجا اجرا کنیم؟
برای استفاده از Pluton به یک محیط همیشه‌روشن نیاز دارید که بتواند کانتینر آن را اجرا کند. می‌توانید Pluton را روی یکی از سرورهای موجود خود اجرا کنید؛ اما اگر هدف شما ایجاد یک زیرساخت بکاپ قابل اتکا است، بهتر است مدیریت بکاپ را از محل اصلی داده‌ها تا حد امکان جدا کنید.
برای مثال، می‌توانید Pluton را روی یک سرور یا محیط ابری چابکان اجرا کنید و بکاپ‌ها را به یک مقصد ذخیره‌سازی جداگانه ارسال کنید. در این معماری، سرور اجرای Pluton مسئول مدیریت و اجرای Jobها است و نسخه بکاپ می‌تواند در یک فضای دیگر نگهداری شود.
این جداسازی اهمیت زیادی دارد؛ چون در صورت خرابی سرور اصلی، وجود یک نسخه خارج از آن محیط شانس بازیابی اطلاعات را بیشتر می‌کند.
سخن پایانی
اگر فقط هر چند وقت یک‌بار به یک کپی ساده از چند فایل نیاز دارید، به ابزاری مثل Pluton احتیاجی ندارید و می‌توانید بکاپ را با روش‌های ساده‌تر مدیریت کنید. اما وقتی چند سرور، سایت، اپلیکیشن یا Volume دارید و می‌خواهید بکاپ‌ها به‌صورت منظم و خودکار انجام شوند، مدیریت این فرایند با چند دستور دستی می‌تواند سخت‌تر و خطاپذیرتر شود.
اگر برای اجرای چنین ساختاری به یک محیط همیشه‌روشن برای Pluton نیاز دارید، چابکان می‌تواند این زیرساخت را در اختیار شما قرار دهد. می‌توانید Pluton را روی یک سرور اجرا کنید و بکاپ‌ها را به یک مقصد ذخیره‌سازی جداگانه بفرستید. در این حالت، هم مدیریت بکاپ از سرور اصلی جدا می‌شود و هم می‌توانید برای نسخه‌های پشتیبان مقصدی خارج از زیرساخت اصلی در نظر بگیرید.
سوالات متداول (FAQ)
1. Pluton چیست؟
Pluton یک پلتفرم متن‌باز و خودمیزبان برای مدیریت بکاپ است که از Restic و Rclone استفاده می‌کند.
2. آیا Pluton همان Microsoft Pluton است؟
خیر، Pluton مورد بحث در این مقاله پروژه بکاپ plutonhq/pluton است و ارتباطی با Microsoft Pluton ندارد.
3. آیا Pluton رایگان است؟
نسخه متن‌باز Pluton در دسترس است و در کنار آن نسخه Pro با قابلیت‌های مدیریتی بیشتر ارائه می‌شود.
4. آیا Pluton برای بکاپ VPS مناسب است؟
بله، می‌توان از Pluton برای بکاپ خودکار VPS استفاده کرد، به شرطی که نسخه بکاپ در مقصدی جدا از سرور اصلی نیز نگهداری شود.
5. Pluton از چه ابزاری برای بکاپ استفاده می‌کند؟
Pluton از Restic برای بکاپ و از Rclone برای اتصال به مقصدهای ذخیره‌سازی استفاده می‌کند.
6. آیا می‌توان Pluton را با Docker اجرا کرد؟
بله، Pluton برای اجرای کانتینری طراحی شده و می‌توان آن را با Docker و Docker Compose راه‌اندازی کرد.
